dagboek - overleven in Koudougou (februari)

februari 2014
We zijn amper een maand getrouwd en Théodore moet alweer naar Koudougou voor zijn studies. Deze keer niet voor 4 dagen, maar voor drie weken. Zo lang alleen overleven in Banfora is voorlopig nog onmogelijk. Ik ga mee.

In ons huisje in Banfora hebben we nog niks, maar in Koudougou hebben we nog minder. Zelfs voor water moet je naar de winkel, want uit de kraan komt enkel warm water.
Toch hou ik van dit sobere leventje, waar overleven moeite en tijd kost. Moeilijk te combineren met ander werk, dat wel… veel schiet er niet over.

Twee filmpjes over het leven in Koudougou… en de bijhorende uitdagingen.

Deel 1 - uitdagingen uit het dagelijkse leven

Deel 2 - koken en eten

dagboek - Mijn man is Afrikaan

hardgebakken brood

Hoewel we als gemengd koppel amper te maken krijgen met directe racistische uitspraken van mensen uit onze omgeving (in Burkina of in België), zijn vooroordelen, clichés, veralgemeningen of onbegrip over de verschillende rassen nog lang de wereld niet uit. Ik denk aan die vééééle keren dat mensen me hier in Burkina vertelden over ‘een andere blanke’ die ze kennen, uit Canada bijvoorbeeld… en vroegen of ik die ook ken. Of mensen die denken me te kennen, puur en alleen op basis van mijn huidskleur. Zoals toen ik daarjuist brood ging kopen hier in Banfora en de verkoopster vroeg of ik graag hardgebakken brood had, of liever wat slapper. Ik koos het slappe broodje, waarop een -voor mij volledig onbekende- man zei: “Nochtans jullie houden van hardgebakken!”. Ik kon amper geloven wat ik hoorde. Een man die vermoedelijk twee blanken kent die van hard brood houden… en me daarom beter denkt te kennen dan ikzelf!
Wat dom zijn die Afrikanen he =)

typisch

Net zo dom als de Europeanen trouwens, waar je net hetzelfde hoort. Wanneer Théodore een halve dag in bed doorbrengt (ziek van de voedingsaanpassing in België en doodop van de lange nachtelijke reis Burkina-België) zijn er mensen die hem nooit ontmoet hebben en niet vragen waarom Théo in bed ligt, maar zonder nuance concluderen dat het is omdat hij Afrikaan (= lui) is: “Ah, typisch”.

dé Afrikaanse man

Vrienden die het goed bedoelen vragen me soms voorzichtig of “Afrikaanse mannen niet heel jaloers zijn?” of vertellen met een bezorgd toontje dat ze hoorden “dat mannen in Afrika ontrouw en buitenechtelijke relaties geen probleem vinden” en kijken me dan vragend aan. Ik ken de vooroordelen over Afrikaanse mannen, laten we ze niet verstoppen: ze vinden echtbreuk prima, zijn ruw en dierlijk in bed (daar durfden mensen me tot nu toe niet naar vragen), extreem jaloers, onbetrouwbaar, behandelen vrouwen als slaven of voorwerpen, hebben aids (of ebola =) zijn vuil, corrupt, traag of zelfs dom, en vereren waarschijnlijk geesten. Met een blanke trouwen ze alleen voor de papieren of het geld (geld dat ze trouwens op één dag zullen opmaken), en als je de fout maakt ze mee naar Europa te nemen dan laten ze je vallen om daar een nieuw leven (zonder je) te beginnen.
En dan vergat ik nog de leukere vooroordelen,... dat ze bv. allemaal goed kunnen dansen, tamtam spelen en zingen en graag luidruchtig lachend in de belangstelling staan.

500 000 000 Afrikaanse mannen

(foto's: alle zeven uit Burkina)

Hoewel ik het soms oneerlijk vind dat ik Théodore moet verdedigen, alleen maar omdat hij ‘een Afrikaanse man’ is, begrijp ik dat mensen het meestal goed bedoelen en kan ik er best mee lachen.
Mensen die me vragen stellen hebben daarbij trouwens meer gelijk dan zij die stilzwijgend uitgaan van de correctheid van hun vooroordelen.

Toch… om voor één keer enkele misverstanden de wereld uit te helpen, enkele feiten over ‘de Afrikaanse mannen’:

In Afrika wonen een half miljard mannen, verspreid over 54 verschillende landen. Puur geografisch gezien kunnen deze mannen tot 8500 km van elkaar wonen, dat is van België tot het oostelijkste puntje van Rusland, of heel China door tot in Noord-Korea. Burkina Faso alleen is bijna 9 keer zo groot als België, er wonen 5 miljoen meer mensen en er bestaan meer dan 60 verschillende volkeren met elk hun eigen taal, religie, gewoonten, opvoeding, waarden en normen. 

Théodore



Verder ben ik niet met ‘de Afrikaanse mannen’ getrouwd, maar met Théodore Wendépagnagdé Yaméogo, zoals er maar één is. 100% Afrikaan, zoals 500 miljoen andere mannen, maar ook Burkinabé, Mossi, Yaméogo, geboren en opgegroeid in een grote stad in Ivoorkust, universiteitsstudent, broer van 5 zussen en vooral: toegewijd christen. Hij is noch lui, noch dominant, noch wild, noch ruw, noch corrupt, noch dom. Hij gebruikt 4 keer zoveel tandpasta en zeep als ik en staat 2 keer per dag 20 minuten onder de douche, heeft geen aids of ebola, is hondstrouw en absoluut ongeïnteresseerd in andere vrouwen, vrijgevig maar niet kwistig (behalve met zeep en water dan), en ietwat jaloers zoals waarschijnlijk elke man ter wereld. Leven in Europa zegt hem niets en hij heeft er nooit van gedroomd te trouwen met een blanke. Hij is niet lawaaierig en houdt niet van dansen, valt niet graag op en speelt geen tamtam. Hij spreekt trouwens geen 'Afrikaans', enkel Frans, Mooré en Dioula en heeft nog nooit een olifant gezien.

Théodore is 'zwart' tot op zijn tandvlees, maar wie hij vanbinnen is of wat hij doet of denkt kun je daar niet uit opmaken. Hij heeft echt niets gemeen met een willekeurige dorpeling uit Tanzania die 5000 km verder woont, nooit over Burkina Faso gehoord heeft, geesten vereert en 7 vrouwen heeft.
Niet meer dan een Belg met een Rus.

uniek

 



Over verschillen gesproken, dikwijls als ik mensen hoor zeggen dat "de zwarten" of "de blanken" of "de Marokkanen" of "de moslims" dit of dat zijn, dan denk ik aan mijn lieve zus Charis:
100% Vlaming en vrouw net als ik, geboren uit precies dezelfde twee ouders, opgeleid door dezelfde juffrouwen op de basisschool, wonend onder hetzelfde dak met dezelfde 4 wilde broers, enz.

Toch kunnen we (ietwat overdreven) stellen dat ik degene was die ruzie stookte terwijl zij de vrede zelf was, ik diegene die vuile op straat gevonden tomaten verorberde, en zij de hygiëne zelf, ik de wildebras die uit bomen viel, en zij de braafheid zelf, ik de grote mond en de opvliegende reacties, zij de stilte zelf, ik de opzwepende R&B nummers, zij Chopin. Ik het hart op de tong, hield van alles wat belachelijk was, zij zat met een boek in een hoek. Van mij moet het lekker zijn, van haar gezond. Ik het eeuwige kind, zij amper kind geweest. Ik kattig en tegendraads, zij altijd vriendelijk en toegeeflijk. Ik koppig buiten de lijntjes, zij (ook koppig?) erbinnen. En ga zo nog maar even door...



Gelukkig voor mij dat Jezus me nu en dan corrigeert. En gelukkig voor Charis dat ze enkele jaren tussen dé Nederlanders zat tijdens haar studies, dat maakt je wel mondiger (haha, zie je, ik doe het ook). Alles wat ik schrijf moet dan ook sowieso met een korreltje zout genomen worden; Charis is vandaag meer hippie dan ik, alles behalve 'binnen de lijntjes', en doodgraag zie ik ze. Maar als twee mensen die zoveel gemeen hebben, tegelijk zo opvallend verschillend zijn, is het toch absurd dat we denken te weten hoe iemand is door enkel naar zijn huidskleur te kijken... 

 

 

dagboek Banfora - verhuis en 1e dagen 'thuis' (januari)

doop

Onze aankomst in Banfora werd gevierd met een overvol glas wijnrode bisap. Een jonge vrouw liep hiermee rond op het busstation, toen ik voorbijmanouvrerend met een rugzak tegen haar opbotste. Zowat alles kwam recht op m’n hoofd terecht, druipend langs m’n rug naar beneden tot aan m’n enkels. Ik plakte overal, en smaakte vermoedelijk erg zoet. Ik dacht aan de flessen champagne die tegen boten aan gekletst worden, en nam vrede met de inhuldiging. Vanaf nu ben ik “une Banforalaise”.

verhuis

Al onze spullen pasten in één mototaxi-karretje. Ze werden afgezet voor onze nieuwe thuis en plots… Plots voelden we ons verhuisd.

 

kaarsjes

Onze eerste weken in Banfora leefden we op een matje. We hadden geen stoelen, kasten, tafels of elektriciteit. Maar wél kaarsjes en elkaar. Gezellig.

 

tapijtje

Enkele dagen later bracht de timmerman ons pasgetimmerd bed, gemaakt uit balafonen-hout (d.w.z. hetzelfde hout dat voor de balafonen wordt gebruikt, de Afrikaanse versie van de xylofoon). Mijn lieve papa had voor ons al twee weken eerder een matras gekocht en we hadden ook hoofdkussens gekregen van de familie! Jarenlang heb ik op een plastieken tapijtje geslapen, met een handdoek onder het hoofd. Dat is vanaf nu verleden tijd. Onbeschrijflijk hoe deugd een echt bed doet, ik was het haast vergeten… Yihaaaa.

toppunt van goedkoopheid

De sla is hier in januari zoooo goedkoop, dat ik ze op de markt gratis kreeg. Ik wilde net genoeg kopen voor Théo en mij, en toen ik betaalde met 100 fCFA (15 eurocent), zeiden ze dat ze geen kleingeld hadden om terug te geven (het koste 3,7 cent) en dat ik ze dus maar gratis moest meepakken. Weer 3,7 cent voor op onze spaarrekening, ha!

onkoel

Eén week na onze verhuis moet Théodore alweer naar Koudougou voor z’n studies. Ik verveel me dood zonder hem. Elke avond op kaarsjes overleven is niet meer zo romantisch als je geen keus hebt, als het weken duurt en vooral als je helemaal alleen zit. Hoewel we een lichtjes-slinger hebben, een oude radio mét enorme boxen, een laptop en een ventilator en we daar allemaal meer dan dankbaar voor zijn, kunnen we daar voorlopig weinig mee beginnen. Enkele dagen later stuurde een vriend ons zijn (halfwerkende) koelkast in afwachting van een betere. Ons keukentje is te klein, maar in de gang staat’ie niet mis. Nu nog elektriciteit, want zo’n koelkast is wel erg weinig koel en veel kast.

 

Trouwen in Afrika - de dagen erna

honeymoon

Hoewel die twee dagen in het hotel vooral rond mijn nieuwe man draaiden (net zoals de rest van mijn leven trouwens), zal ik nooit die jonge receptionist vergeten. Voor het eerst in zijn leven had hij een hotelkamer vol geperforeerde hartjes gestrooid (op aanvraag van de bruid), nadien overenthousiast vertellend dat hij “net als in de films” een paadje had gemaakt van de deur naar het bed. Schattige jongen =)
En Jemimah, met wie ik – op de eerste dag van mijn (oeps ons) getrouwd leven - een duik nam in het hotelzwembad terwijl manlief aan de kant zat. Haha, té gekke honeymoon.










afschrikwekkend trouwkado

“Had ik niet voorspeld dat er één afschuwelijk fotokader zou tussenzitten, met nepbloemen en blinkende strikjes in alle kleuren?” grijnsde ik naar Théodore. Inderdaad, het kon niet afgrijselijker. Paars en geel en rood en groen en blauw en roze en goud en zilver! Superplastiekuitziende bloemen, in een doos achter een ‘venster’ gestoken. Dus echte 3D, alles mooi geschikt in een veel te dik kader. Eh… niet minder lief van de gevers uiteraard! We hingen het dan ook zonder aarzelen op in de woonkamer, om er elke dag van te genieten en vooral om het daar bij ons vertrek naar Banfora per ongeluk te vergeten.



rood

Enkele dagen na de trouw zochten we naar onze leuke lampjes-slingers die we aan het decoratieteam hadden gegeven om het feest mee te versieren. Niemand wist waar de lampjes waren, behalve een vrouw die zei dat ‘iemand met een rood tshirt of hemd’ die op de trouw had meegenomen. Die lampjes lieten we niet zomaar gaan. Ze zijn zowel een souvenir aan ons feest in België als aan ons trouwfeest, en zullen hopelijk van onze nieuwe woonst een gezellige thuis maken (zie vooruitlopende foto). Moesten we wel eerst zo’n 500 trouwfoto’s doorkijken, op zoek naar rood. We belden eerst 3 verkeerde rooddragende vrienden voordat we de juiste vonden!

Trouwen in Afrika - avondfeest

Mijn excuses voor de maaaanden die passeerden tussen de fotoshoot en het avondfeest. In realiteit waren het maar enkele uren. Hier dan toch nog de laatste trouw-vertelsels.

andere feestregels

Net zoals een ‘aparte uitgang voor dichte familie’ niet werkt, werken ook uitnodigingen niet. Op een trouwfeest voelt iedereen zich uitgenodigd… =) ’s Avonds hadden we geprobeerd een feestje te organiseren voor een ‘gesloten kring’ van vrienden en familie, maar uiteindelijk kwam er meer dan 300 man. Ook het geven van een uur leek weinig invloed te hebben. Bijna een uur wachtten Théodore en ik in de trouwauto, omdat de gasten anderhalf uur ‘te laat’ kwamen. Om toch maar alle clichés te hebben gehad…

menu

Geen rupsen of slangenvlees, maar een heerlijke rauwkostmaaltijd met kip, couscous met tomatensaus, en to (maispuree) met een bladersausje. Nadien waren er drie taarten, rondom versierd met hartjes-snoepjes uit België. Diezelfde snoepjes werden ook per drie in kleine zakjes aan de gasten gegeven als symbolisch bedankje. Hier doen ze het meestal met suikerbonen (ja, op een trouw) maar de snoepjes werden niet minder geapprecieerd.





muziek en dans

Hoewel ik me als kind geen Afrikaans trouwfeest had kunnen voorstellen zonder strooien rokjes, kampvuur, strand en palmbomen, moest ik de realiteit nu toch onder ogen zien. Daarentegen waren de strooien dakjes, de trommels en de blote voeten wél aanwezig. Er werden een heleboel traditionele instrumenten bovengehaald, die enkel in lokale talen een naam hebben, en al gauw dansten de eerste vrouwen naar de ‘dansvloer’. Ook Théo’s neven uit Ouagadougou brachten de ambiance erin met hun voorbereid nummertje. Er werd een grote danskring gevormd en even later danste iedereen mee.

Enkele fotootjes die ontdanks hun qualiteit toch iets van de sfeer meegeven:

Trouwen in Afrika – fotoshoot en rituele groet

trauto

Hoewel ik een witte traktor, een ezeltje of een eenvoudig karretje zalig zou hebben gevonden, had een vriend voor ons een dure witte auto gehuurd. Veel te sjiek voor mij, maar erg dankbaar dat we iets hadden!

fotoshoot

Terwijl chauffeur Clement ons naar hotel Sissiman bracht voor een fotoshoot, merkten we dat we door verschillende genodigden werden gevolg op de brommer. Hier is het de gewoonte dat kerkdienst en (avond)feest mooi aansluiten, en dat iedereen – luid toeterend - de trouwwagen volgt naar de feestzaal. We wilden vermijden dat ‘willekeurige hongerigen’ ons volgden, en hadden daarom bewust een lange pauze gelaten tussen beide feestjes. Blijkbaar had niet iedereen begrepen dat het feest pas ’s avonds laat was. Eerst een perfect moment voor de fotoshoot.
Een miniselectietje:

 

 

rituele familiegroet

Nadien bracht Clement ons thuis voor een rituele groet in de (schoon)familie, zoals het volgens de traditie moet. De wegen van wijk Sarfalao maakten het hem erg moeilijk, aangezien de auto te laag was en te putten van Sarfalao te diep. De koer van de familie Yameogo (én de koer van hun buren) zat stampvol mensen. We werden luid toegejuicht en onthaald met een vreemd vies drankje in een kalebas. Blijkbaar een ritueel welkomstdrankje om de bruid welkom te heten in haar nieuwe familie. Toen ik nadien water vroeg bleek er een waterpanne te zijn en al het water op! Er werd ons een aantrekkelijke rijstmaaltijd bezorgd, maar ik had vooral veel dorst. Gelukkig werd er verder niet veel bijzonders van me verwacht.

klimtocht

Daarna langs de familie Vleugels, die 100 meter verder logeerde. De klimtocht moet kostelijk zijn geweest: allemaal putten en heuveltjes en grachten… Met een fiets of moto moet je hier niet proberen rijden, maar ook te voet op hakken met een lang wit trouwkleed was een hele uitdaging. Helaas geen foto’s van de dag zelf, maar wel'n leuke die enkele dagen eerder werd genomen op diezelfde weg tussen de huizen Yameogo en Vleugels.

Trouwen in Afrika - kerkdienst

bruidsmeiden

Als het maar niet te Amerikaans (=”christelijk”) wordt, dacht ik, met die rij grote bruidsmeisjes, vermoedelijk in blinkende gruwelijkheden gewaad. Maar tot mijn verrassing kwamen de 16 dansende Afrikaanse meiden al swingend binnen op een heerlijke Nigeriaanse hit, een leuk stofje op de traditionele wijze rond de heupen geplooid. Ze vormden een prachtig gangetje voor de aankomende bruid. Zalig vond ik!

bruidsdame

Ik weet niet of dat iets typisch Afrikaans is, of dat het ook in Europa gebeurt, maar nog voor ik van iets wist had m’n toekomstige schoonmoeder een ‘bruidsdame’ voor me gekozen. …dat was Théo’s nicht Liliane. Een mooie, lieve vrouw die heel de dag naast of achter me liep en zorgde dat ik nooit wat tekort kwam.

bruidskindjes

En dan waren er m'n kleine bruidsmeisjes Isabel, Joyce (halve Braziliaantjes) en Daniella (Burkinabè), de dochtertjes van onze getuigen. Drie zotte giechels, we hebben wat afgelachen. In de auto onderweg naar de kerk waren ze al begonnen met het rondzwieren van hartjes-confetti!
Théo had Ismaël als bruidsjongen. Voor hem was het de eerste keer, dus hij was supergeconcentreerd. Hij wou zéker die ringen niet verliezen onderweg!

ringen

Leuke, eenvoudige ringen waren het, gesmeden in de hoofdstad van Burkina Faso. Het goud werd opgegraven in de Burkinabese goudmijnen. Een klein ingekerfd sterretje was daar het ‘etiket’ van. Dus échtécht Burkinabese ringen, al was de goudsmid wel een Senegalees…
De ringen waren met lintjes vastgebonden op een (volgens Jemimah ongelooflijk lelijk en kitcherig) kussentje, gemaakt door de Antilliaanse schoonmoeder van tonton Jonas. Toch beter dan het lieveheerstbeestje waarin de ringen oorspronkelijk zaten!

sluier en kus

Na het gebed zou ik eindelijk van de sluier verlost worden (daar dacht ik inderdaad vooral aan tijdens het bidden). Ik was dat gordijn beu, en eerder ongeduldig, maar Théodore nam aaalle tijd. En ook toen de voorganger zei dat Théo z’n bruid mocht kussen, vroeg deze doodleuk aan de voorganger hoeveel tijd we daarvoor kregen! “Boh… als jullie willen kunnen we ook met heel de massa even naar buiten om jullie alle tijd en ruimte te geven hé...”

muziek

Hoewel er meer instrumenten waren dan enkel trommels, hebben we toch heel wat mooie Afrikaanse muziek gehad. Zo was o.a. de lofzang nogal reggae en zong ook (Théo's) mama’s koor prachtig in het Mooré. Na de kus kwam een grappig mannetje naar voor met een Afrikaans snaarinstrument. Echt leuk, hoewel ik niks begreep van alle zegeningen die hij zingend uitsprak in het Mooré. Het publiek duidelijk wel, want er werd na elke zin gejuicht en geapplaudisseerd! Deze “griot”-zegeningen zijn heel gekend in Burkina Faso. In het dagelijks gemeenschapsleven is een griot iemand die rondgaat en al zingend nieuws brengt of lofzingt tot eer van een persoon of een familie.

‘enkel voor dichte familie’

Bij het naar buiten gaan kreeg iedereen een kleurrijk frisdrankje en brochetjes. Er was één aparte uitgang voor de “dichte familie” van het koppel. Dat moet je in Afrika natuurlijk niet zeggen, want zowat iedereen rekent zichzelf tot deze groep… We hadden het aantal kusjes willen reduceren door een ‘verre algemene groet’ aan het einde van de dienst, en de kusjes enkel voor dit beperkt groepje willen bewaren, maar dat bleek onmogelijk te zijn. Ik had natuurlijk niet het recht te klagen, want ik was degene die het telkens ‘Afrikaans’ wou houden! Iedereen familie en géén “clubjes”, dát is Afrikaans.
  

buurt

Een extraatje, dat we zelf pas dagen later op foto's van vrienden zagen, was dat er zwaar gedanst was geweest in de wijk waar Théo woont. We waren er zelf niet bij (want elders fotoshoot aan't houden), maar veel bezoekers en buren waren langsgegaan bij de familie van Théodore, en hielden daar op zichzelf een feestje! Ook weer zalig typisch, feest is feest, en verder zijn er géén regels of voorwaarden. Jammer dat we't gemist hebben, ons feestje in de wijk!