Dagboek Mali-Guinee (februari)

voorbestemd

Cheick en ik stopten aan de rivier in Bamako (Mali) om pootje te baden en bij te praten. Er viel heel wat te vertellen. Ik vertelde over Théodore en hij over Rachel, waar hij al vier jaar lang van houdt. Rachel is echter van jongsaf voorbestemd om de tweede vrouw te worden van iemand die vandaag nu pastor is geworden, maar het meisje nog steeds opeist; voor zijn zoon dan. Hij bedreigt Cheick al jaren en zegt dat enkel over zijn lijk het huwelijk tussen Cheick en Rachel zal kunnen plaatsvinden.

groentjes en garibous

‘s Avonds ontmoetten we een heel boeiende vrouw in Bamako, met nog boeiender werk: Lorna, een alleenstaande Canadese (zwarte) vrouw die in Douantza woont (Mali), vlot Peul spreekt en zeven dagen per week, driemaal daags tot 80 garibous voedt en verzorgt! Ze doet dit alleen (zonder partner of personeel) maar wel met de garibous samen! Ze gaan mee naar de markt, snijden groentjes, koken, delen uit, wassen af. Ze maakt er echt haar werk van de kinderen te betrekken en ook met de gemeenschap (moslimbuur, winkelier,…) heeft ze een goeie relatie. Zelfs met de ‘meesters’. In het begin bezocht ze hen samen met haar trouwe moslimbuur en vriend. Tegenwoordig gaat ze dikwijls alleen en vandaag bellen de meesters haar zelfs op als er een kind problemen heeft of ziek is.

jeuk

Vanuit Bamako moest ik een taxi nemen naar Guinee. Taxi’s met 7 plaatsen waar we met 10 (vooral dikke mensen :-) ingepropt worden. Ik zat helemaal achteraan en kon niet eens m’n hoofd rechthouden, laat staan krabben als het ergens jeukt. De laatste uren kon ik wel huilen en wilde ik alleen maar heel even m’n benen strekken. Echt een verademing eindelijk aan te komen.

(foto: 'Fiets' met een tante)

fiets

Ik logeer bij de familie van Mory Kaba, een echte Malinkéfamilie die al generaties lang in Kankan woont. Mory wordt nog steeds ‘fiets’ genoemd (in het Frans ‘vélo’ of in het Malinké ‘nesso’). Ik begrijp nu pas dat zijn grootvader (de eerste man met de fiets in Kankan) ook Mory heette en daarom enkel m’n vriend en niet de andere broers nesso of nessotii (eigenaar van de fiets) wordt genoemd. Op straat roepen ze hem na ‘héé! Vélo!’ en zelfs zijn mama noemt hem zo: fiets.

(foto: Papus)

hoe ze ervoor zorgen dat je je welkom voelt

 Mory’s oudere broer Papus stond zijn grote kamer met tweepersoonsbed aan me af voor 3 weken. Achteraf pas begreep ik dat hij door mij met drie anderen in het mini-kleine kamertje van Mory moest slapen… Hij zorgde ervoor dat er altijd leuke muziek op stond in m’n (zijn) kamer. Maar het wordt nog erger, want hij kocht ook een nieuwe matras voor me een een ventilator. Toen hij merkte dat ik me vrij ongemakkelijk voelde bij zijn vrijgevigheid en zijn speciale aandacht, zei hij dat hij sowieso een nieuwe matras had willen kopen, en kocht hij ook een ventilator voor zijn broer en voor zijn moeder!
“En vanaf nu telkens wanneer je in Kankan bent, in dít je familie en woon je hier bij ons.”

sagasaga

Ik ben nog maar 2 dagen in Kankan, en ik heb al 3 keer mijn lievelingsgerecht gegeten.
In Guinee heet het ‘wusenfida’, maar alle collega’s en heel de familie Kaba heeft m’n Malinees woord ‘saga saga’ overgenomen.
Mory herinnerde zich van 2 jaar geleden dat ik dat zo graag at, en op de avond dat ik aankwam, had hij zijn moeder gevraagd voor mij saga saga klaar te maken.
De volgende ochtend stond er warm water klaar om me te kunnen wassen in de persoonlijke douche van mama Kaba. Ook voor een lekker ontbijt was gezorgd: melk, thee, brood… en saga saga!
’s Avonds kwam iedereen terug van het werk en aten we samen uit één grote schaal.
Saga saga inderdaad.

Dagboek Koudougou (februari)

Begin februari wilde ik naar Mali om enkele garibouwerkingen te bezoeken, en daarna verder te reizen naar Guinee. Omwille van de onrusten werd mij echter aangeraden een week of twee te wachten tot het gevaar geweken was. Deze twee weken bracht ik door in Koudougou, een stad niet ver van de hoofdstad Ouagadougou. Hier enkele dagboekfragmentjes... 

pizza’s vanavond?

Koken hier in Burkina Faso is toch zo anders dan in België, waar velen toch steeds minder ‘koken’, en steeds meer ‘voor eten zorgen’. Hier kun je nooit is iets uit de diepvries halen, nooit is een pizza, kebab, chinees of frietjes bestellen, nooit restjes van twee dagen geleden opwarmen en vooral:

nooit weten hoeveel mensen er zullen mee-eten.

Het kost me wel even moeite om eraan te wennen. Ik heb tot nu toe steeds meegegeten in andere families, maar nu kook ik uitzonderlijk voor twee weken zelf, en dit dagelijks voor minstens drie personen.

’s Morgens ben ik vanaf 9 uur al onderweg naar de markt, want groenten en vlees of vis moet je de dag zelf kopen. Kip kun je enkel levend vinden, en als ik vis wil klaarmaken, moet ik eerst weten wat ik er allemaal uit of af moet halen (blijkbaar niet de kop, want die eet je op).
Ik had best wat stress de eerste dagen en stelde me heel wat vragen:
Waarom leggen vrouwen hier een plastiekzak op hun rijst als ze koken? Hoe maak ik atiéké klaar zonder vergiet? Wie gaat mijn kip slachten? Hoe snij je ajuin als je geen plankje hebt? Waarom mag ik niet fluiten terwijl ik kook? Hoe maak je de maaltijd lekker als je geen provencaalse kruiden hebt? Waarom mag je tijdens het koken plots wél je linkerhand gebruiken? Hoe hou ik de geiten en kippen weg van m’n net gesneden groenten. Hoe kan ik m’n Italiaanse lievelingsgerecht klaarmaken zonder kaas, hesp, room, champignonnen en witte wijn!?
… en zullen ze het eigenlijk wel lekker vinden?

stel je 'gewoon' eens voor

Dat je 's avonds nooit kunt lezen omdat er geen licht is.
Dat je steeds de afwas moet doen zonder wasbak.
Dat je verschillende dagen volledig zonder water zit.
Dat je je laatste 10 cent uit moet geven.
Dat je niet zeker weet of er de volgende maaltijd eten zal zijn.
Dat je verstikkende dorst hebt, maar enkel heet water kunt vinden.
Dat je je op een plakkerige brandend hete dag niet kunnen wassen.
Dat je bij 40°C geen plekje schaduw vindt.
Mij overkwam het allemaal wel eens, en als ik meer moeite had gedaan, kon ik het zelfs vermijden...
…maar voor velen is het heel 'gewoon'.

over rundsgehakt en kinderen krijgen

Toch eens spaghetti bolognaise proberen maken. Er is uiteraard geen kaas, maar wel vonden we na lang zoeken een man die gratis met zijn machine van ons rundsvlees gehakt wilde maken! Théodore en ik brachten ook een bord spaghetti naar onze oude buurman. Die was héél verrast en zegende ons met veel kinderen!

handen tekort

Ik had handen te kort om alle ajuinen en tomaten te dragen, en tegelijk het poortje open te duwen. Klaar om te gaan koken, af te wassen, kleren te wassen en op te ruimen.

De dochter van onze oude buurman zag me van ver de poort binnengaan en kwam me achterna. “Je hebt weer veel werk vandaag zie ik, zal ik je helpen?”
Ze is zo heerlijk lief en wastte alle borden én kleren, zodat ik enkel naar het eten moest kijken.

Ik heb er eigenlijk geen woorden voor,
voor hoe lief ze is.

rood?

De vrouwen van de oude buurman zijn ook zó lief. Zij verkopen hun tomaten en ajuinen, maar geven me dikwijls een halve kilo extra kado. Toen ik wat ziek was ging dat algauw de hele buurt rond, maar ze kwamen wel vragen of het beter ging!

En ze zijn niet alleen lief maar ook hilarisch. Toen we voor het afscheid bij de buurman langs gingen, hadden we een heerlijk gesprek met zijn vrouwen. Dat wil zeggen, ze vroegen vanalles in het Moré aan Théo, en achteraf vertaalde hij alles. Uiteraard gingen ze ervan uit dat er veel meer zwarten in de wereld zijn dan blanken (want dat merken ze toch alle dagen!) en vroegen ze ook aan Théodore welke kleur mijn bloed eigenlijk had...?